Georg Muffat: Sınır Tanımayan Sonatlar

 17.yüzyıl Avrupa'sında müzik, ülkeler arasında dolaşan besteciler ve çalgıcılar sayesinde sürekli değişiyordu. Bir şehirde öğrenilen üslup başka bir saraya taşınıyor, farklı gelenekler birbirini etkiliyordu. Bestecimiz Georg Muffat'ın yaşamı da, bu hareketli müzik dünyasının güzel örneklerinden biridir: Fransa'da doğmuş, Paris'te eğitim görmüş, Salzburg ve Passau'da çalışmış, Roma'da İtalyan müziğinin önemli temsilcileriyle tanışmıştı. Bütün bu deneyimler, onun eserlerinde Fransız ve İtalyan müzik geleneklerinin bir araya gelmesini sağladı.

1653 yılında Savoie bölgesindeki Megève'de doğan Muffat, gençliğinde Paris'te Jean-Baptiste Lully'nin çevresinde Fransız saray müziğini tanıdı. Daha sonra Orta Avrupa'nın çeşitli müzik merkezlerinde bulundu ve 1678'de Salzburg Başpiskoposu'nun hizmetine girdi. O yıllarda Fransız müziğinin danslara dayanan zarif ve ölçülü anlatımıyla İtalyan çalgısal müziğinin hareketli, karşıtlıklara açık üslubu arasında belirgin farklar vardı. Muffat'ın ilgisini çeken, bu iki gelenekten birini seçmek değil, ikisinin olanaklarını aynı müzikte kullanmaktı.

1680'lerin başında Roma'ya yaptığı yolculuk, bu arayışında önemli bir dönüm noktası oldu. Burada orgcu Bernardo Pasquini ile çalıştı ve dönemin ünlü kemancısı Arcangelo Corelli ile tanıştı. Muffat'ın kendi anlatımına göre, Roma'da bestelediği bazı eserler Corelli'nin evinde seslendirildi; Corelli de bunların yorumlanmasına ilişkin önerilerde bulundu. Bu karşılaşma, Armonico Tributo adlı koleksiyonun ortaya çıkışında belirleyici oldu. Muffat, Roma'daki deneyimlerini Salzburg'a taşıdı ve 1682 yılında beş sonattan oluşan bu koleksiyonu yayımladı.

Türkçeye yaklaşık olarak “Armonik Armağan” diye çevirebileceğimiz Armonico Tributo, yalnızca farklı müzik üsluplarını birleştirmesiyle değil, seslendirme olanaklarıyla da dikkat çekiyor. İki keman, iki viyola ve sürekli bas için yazılmış sonatlar, az sayıda çalgıcıyla ya da daha büyük bir toplulukla çalınabiliyordu. Muffat, notalara solo ve tutti işaretleri ekleyerek küçük bir solist grubuyla bütün topluluk arasındaki karşılıklı ilişkiyi belirginleştirmişti. Böylece eserler, oda müziği ile İtalyan concerto grosso geleneği arasında ilginç bir yerde duruyordu. Concerto grosso'nun temelinde, birkaç solistin oluşturduğu küçük grubun daha büyük yaylı topluluğuyla karşılıklı müzik yapması bulunur. Muffat'ın sonatlarında da bu anlayışın erken örneklerini duyuyoruz.

Koleksiyondaki beş sonatın her biri farklı bir karakter taşıyor. Re majör Birinci Sonat'ta Fransız danslarının etkisi belirgin. Allemanda, Gavotta ve Menuet gibi bölümler, Muffat'ın Paris'te tanıdığı müzik dünyasını hatırlatıyor. Sol minör İkinci Sonat'ta ise ağır bölümlerle hareketli pasajlar arasındaki karşıtlık daha dramatik bir anlatım yaratıyor. Ancak koleksiyonun en dikkat çekici bölümlerinden biri, Sol majör Beşinci Sonat'ın sonunda yer alan Passacaglia. Tekrarlanan bir bas düşüncesi üzerinde gelişen çeşitlemeler, müziği her dönüşte biraz daha zenginleştiriyor. Aynı temel yapı korunurken melodiler ve seslerin ilişkisi değişiyor; dinleyici hem tanıdık bir müzikal zeminde kalıyor hem de sürekli yeni ayrıntılar keşfediyor.

Muffat'ın müzik tarihindeki önemi yalnızca bestelerinde Fransız ve İtalyan geleneklerini buluşturması değil. Eserlerinin önsözlerinde yay kullanımı, süslemeler, tempo ve dans ritimleri üzerine ayrıntılı açıklamalar da bırakmış olması onu apayrı bir yere konumlanndırıyor. Bu metinler, bugün Barok müziğin nasıl seslendirilmiş olabileceğini anlamak isteyen müzisyenler için değerli kaynaklar olarak kabul görüyor.

Muffat, 1690'da Passau'da saray müzik yöneticisi oldu ve 1704'teki ölümüne kadar burada çalıştı. 1701'de yayımladığı Ausserlesene Instrumental-Musik koleksiyonunda ise Armonico Tributo'nun sonatlarını yeniden ele alarak concerto grosso biçiminde değerlendirdi.

Georg Muffat'ın müziğini dinlerken 17. yüzyıl Avrupa'sının farklı şehirleri arasında dolaşan bir bestecinin biriktirdiği deneyimleri de duyuyoruz. Paris'in danslarıyla Roma'nın çalgısal müziği, Salzburg'da yayımlanan aynı koleksiyonda buluşuyor. Armonico Tributo, farklı geleneklerin birbirini dışlamadan, yeni bir müzik dili oluşturabileceğini gösteren eserlerden biri.

Dinleme Önerileri

Georg Muffat: Armonico Tributo

Les Muffatti, yönetim: Peter Van Heyghen. Ramée, RAM 0502 (2005).

Koleksiyonun beş sonatını da içeren bu kayıttan üç bölüm öneriyorum:

1. Birinci Sonat, Re majör — Gavotta ve Menuet: Fransız dans geleneğinin ritmik özelliklerini dinlemek için.

2. İkinci Sonat, Sol minör — Grave ve Allegro: Ağır ve hızlı bölümlerin yarattığı karşıtlığı, İtalyan üslubunun etkilerini keşfetmek için.

3. Beşinci Sonat, Sol majör — Passacaglia: Tekrarlanan bas çizgisi üzerinde gelişen çeşitlemeleri izlemek için. Özellikle bu bölümü kaçırmayın.

Albüm: https://www.prestomusic.com/classical/products/7940109--georg-muffat-armonico-tributo

Kaynakça

1. Muffat, Georg. Armonico Tributo: Sonate di camera commodissime a pocchi, ò a molti stromenti. Salzburg, 1682. Eserin özgün yayını.

https://imslp.org/wiki/Armonico_tributo_(Muffat%2C_Georg)

2. Musikproduktion Höflich. Georg Muffat: Armonico Tributo. Tarihsel inceleme ve yayın önsözü.

https://repertoire-explorer.musikmph.de/wp-content/uploads/vorworte_prefaces/1721.pdf

3. Hyperion Records. Muffat: Armonico Tributo, CDA66032. Eserlerin çalgılanması, solo-tutti ilişkileri ve sonraki düzenlemeleri üzerine albüm notları.

https://www.hyperion-records.co.uk/dc.asp?dc=D_CDA66032

4. Harmonia Mundi. Georg Muffat: Armonico tributo, Concerti grossi. Ensemble 415, Chiara Banchini ve Jesper Christensen. Albüm bilgileri ve Muffat'ın 1701 tarihli önsözünden açıklamalar.

https://www.harmoniamundi.com/albums/armonico-tributo-concerti-grossi/

5. Schenk, Erich (ed.). Georg Muffat: Armonico tributo (1682) und Concerti grossi (1701). Denkmäler der Tonkunst in Österreich, Cilt 89, 1953. Eleştirel nota yayını.